Typologie Nederlandse kleipijpen

1. Eerste generatie

Dit type kan globaal gedateerd worden in de periode circa 1595-1620. Over het algemeen zijn de producten niet gebotterd, niet geglaasd en hebben geen radering rondom de ketelopening. Meestal zijn deze producten ongemerkt. Geheel versierde tabakspijpen uit deze periode, zijn zeldzaam. De enige bekende geheel versierde tabakspijp stelt een vis of monster met opengesperde bek voor.

Eerste generatie tabakspijp die op basis van vondstlocatie/vondstlaag, rond 1595 gedateerd kan worden.

 2. Dubbelconisch model

In het tweede decennium van de 17de eeuw evolueert het eerste generatiemodel naar het dubbelconische model. De ketelopening van deze tabakspijpen is gebotterd. Daarnaast zijn de tabakspijpen soms geglaasd en van een (gedeeltelijke) radering rondom de ketelopening voorzien. Ongemerkte tabakspijpen komen veel meer voor dan gemerkte tabakspijpen. Geheel versierde tabakspijpen komen rond het jaar 1625 voor het eerst voor. Bekende voorbeelden hierbij zijn de zogenaamde Jonas en Barok pijpen.

Het dubbelconische model is tot in het laatste kwart van de 17de eeuw in productiecentra als Leiden en Groningen in gebruik geweest.

Dubbelconisch model

3. Trechtervormig model

Rond het midden van de 17de eeuw evalueert voornamelijk in Gouda en Amsterdam het dubbelconische model tot het trechtervormige model. Dit model is tot circa 1730/1740, uitzonderingen daar gelaten, in productie geweest. De ketelopening van dit type tabakspijp is altijd gebotterd.

4. Ovoïde model

Rond de jaren dertig van de 18de eeuw evolueert het trechtervormige model naar het ovoïde model. Dit model is tot ver in de 20ste eeuw in productie geweest. Veelal zijn deze tabakspijpen geglaasd en dragen zij een hielmerk.

5. Rondbodem model

Reeds in de 17de eeuw werden in Amsterdam rondbodem modellen voor de Amerikaanse markt geproduceerd. Het duurde echter tot circa 1730 alvorens dit model ook voor de Nederlandse markt werd geproduceerd. Dit model heeft nooit een grote populariteit gekend maar op beperkte schaal is dit model tot in de 20ste eeuw in productie geweest.

 

6. Kromkop model

Naast het rondbodem model ontwikkelde zich in de 18de eeuw ook het zogenaamde kromkop model. Het model is een kopie van in Engeland toegepaste modellen. Rond het midden van de 19de eeuw ontstaat uit dit model de Izabé die een redelijk grote populariteit heeft gekend.

 

Literatuur

Oostveen, J. van en A. van Oostveen-Bonnema, 2001. Kleipijpen; Een statistische analyse. In: Westerheem, p.13-25.